پژوهشکده مهدویت
كوتاه و خواندني

نقش اعتقاد به مهدويت

اعتقاد به مهدويت، به وجود مقدس مهدى موعود – ارواحنا له الفداه - اميد را در دل ها زنده مى‏كند. هيچ وقت انسانى كه معتقد به اين اصل است، نا اميد نمى‏شود؛ چرا؟ چون مى‏داند يك پايان روشن حتمى، وجود دارد. اميد موجب مى‏شود، انسان تلاش و حركت كند؛ پيش ببرد؛ مبارزه كند و زنده بماند. فرض كنيد ملتى در زير سلطه ي ظالمانه ي قدرت مسلطى، قرار دارد و هيچ اميدى هم ندارد. اين ملت مجبور است، تسليم بشود. اگر تسليم نشد، كارهاى كور و بى جهتى انجام مى‏دهد؛ اما اگر اين ملت و جماعت، اميدى در دلشان باشد و بدانند كه عاقبت‏خوبى حتما وجود دارد، اينها چه مى‏كنند؟ طبيعى است كه مبارزه خواهند كرد و مبارزه را نظم خواهند داد و اگر مانعى در راه مبارزه وجود داشته باشد، او را برطرف خواهند كرد. اين عقيده است كه شيعه راتا امروز، از آن همه پيچ وخم‏هاى عجيب وغريبى كه در سرراهش قرار داده بودند، عبورجداده است.

جستجو در سايت
آنلاین
مهمان: 2
کاربر: 0
در این صفحه: 1
   صفحه اصلی > پژوهشکده مهدویت > دانشنامه موعود

مرورى بر دعاى ندبه (1)

ارسال به یک دوست  نسخه مناسب برای چاپ home


سيد مهدى ميرباقرى
تدوين: سيد مجتبى فلاح
دعا و توسل، دو نياز آدمى و دوبال پرواز او براى فرار از دل‏مردگى حاكم بر فضاى زندان دنيا هستند . همين امرانسان را بر آن مى‏دارد تا در پى دست‏يابى به عواملى باشد كه او را در راه درك مفاهيم ادعيه و زيارات يارى مى‏رسانند . در ميان اين عوامل، دقت در فرازهاى دعا، سهم بسزايى در فهم معناى روح‏بخش آن ايفا مى‏كند; يعنى فهم سير و انتقالاتى كه براى تربيت روح انسان‏ها در نيايش‏هاى معصومين عليهم السلام است، همانطور كه نياز به ترجمه و شرح واژگان دارد، محتاج آگاهى از اسرار پنهان در بين فقرات و نظم و سياق كلى آن‏ها نيز مى‏باشد; زيرا تركيب كلى و مجموعه‏ى فرازهاى دعا، منظومه‏ى به همپيوسته‏اى هستند كه بر زبان اولياى خدا عليهم السلام براى رشد و صعود و در نهايت تقرب روح آدمى به معبود يكتا، جارى شده‏اند . ترتيب و فراز و نشيب دعا با نيازهاى پيچيده روح انسانى، هماهنگ است . معصوم عليه السلام با نگاه جامعى كه به مجموعه‏ى ابعاد وجودى انسان دارد و مى‏خواهد او را به سوى سعادت رهنمايى كند، به يقين با ظرافت و دقت ويژه‏اى سخن مى‏گويد تا روان آدمى را از مرحله‏اى به مرحله‏ى عالى‏ترى حركت دهد . همين است كه نمى‏توان هيچ كلمه‏اى را جايگزين كلمه‏ى ديگرى كرد يا فرازها و جملات دعا را با يكديگر جابه‏جا كرد .
بنابراين، دقت در كلمات و نوع واژگان، فرازها و فقرات دعا براى فهم بهتر نقل و انتقالاتى كه در آن جريان دارد، امرى لازم است . ما در اين نوشتار در صدد آنيم تا با چنين ديدگاهى، به شرح و بيان ارتباط بين فرازهاى دعاى شريف ندبه بپردازيم . باشد كه در راه كشف مقصود نهايى اين دعاى ملكوتى مورد توجه و عنايت آن غايبى كه وجودش از ميان ما خالى نيست، قرار گيريم . پيش از پرداختن به اصل بحث، بهتر است مطالبى را جهت آشنايى با سند اين دعاى شريف بيان كنيم .

سندشناسى

براى اين دعا، دو سند ذكر شده است، كه در ذيل به بيان و بررسى هر كدام از آن‏ها مى‏پردازيم .

سند اول

اين سند مربوط است‏به نقلى كه مرحوم سيد بن طاووس در كتاب شريف مصباح الزائر آورده است . عين عبارت ايشان چنين است:

ذكر بعض اصحابنا قال: قال محمد بن على بن ابى قرة، نقلت من كتاب محمد بن الحسين بن سفيان البزوفرى‏قدس سره دعاء الندبه و ذكر انه الدعاء لصاحب الزمان صلوات الله عليه و يستحب ان يدعا به فى الاعياد الاربعة و هو . . .

بعضى از اصحاب ما چنين گفته‏اند كه جناب محمد بن على بن ابى قرة از كتاب مرحوم محمد بن الحسين بن سفيان بن البزوفرى، دعاى ندبه را نقل كرده و گفته است كه اين دعا، دعايى است‏براى حضرت صاحب الزمان صلوات الله عليه كه مستحب است آن رادر عيدهاى چهارگانه - روز جمعه، عيد قربان، عيد فطر و عيد غدير - بخوانند .

سند دوم

دومين سندى كه براى دعاى ندبه، از خلال كتاب‏هاى روايى به‏دست مى‏آيد، سندى است كه مرحوم مجلسى در بحارالانوار (3) نقل مى‏كند:
="aye">قال محمد بن المشهدى فى المزار الكبير: قال محمد بن ابى قرة: نقلت من كتاب ابى جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفرى . . . .
محمد بن مشهدى در كتاب مزار خويش - مزار كبير - چنين گفته كه دعاى ندبه را محمد بن ابى قرة از كتاب ابى جعفر محمد بن الحسين بن سفيان البزوفرى، نقل كرده است .
همان‏طور كه ملاحظه مى‏شود، آن تزلزل و ضعفى كه در سند اول وجود دارد، در سند دوم به چشم نمى‏خورد; زيرا در سند دوم، مرحوم مشهدى به طور مستقيم مى‏فرمايد: محمد بن على بن ابى قرة چنين گفت كه دعاى ندبه منقول از كتاب مرحوم بزوفرى است، در حالى كه در سند اول، مرحوم سيد بن طاووس مى‏فرمايد:

ذكر بعض اصحابنا .

بعضى از اصحاب ما اماميه چنين ذكر كرده‏اند .
لازم به ذكر است كه مرحوم مجلسى بعد از بيان هر دوسند، چنين اظهار نظر مى‏كند: «گمان مى‏رود مرحوم سيد بن طاووس نيز اين دعا را از جناب مشهدى گرفته باشد و مراد وى از بعض اصحابنا همان مرحوم مشهدى باشد.»
البته ناگفته نماند كه اگر سيد بن طاووس قدس سره دعاى ندبه را باواسطه‏ى مرحوم مشهدى نقل كند، يك اشكال پديد مى‏آيد و آن اين‏كه، جناب سيد قدس سرهبعد از بيان دعاى ندبه، چنين مى‏گويد:

ثم صل صلاة الزيارة و قد تقدم وصفها ثم تدعوا بما احببت فانك تجاب ان شاء الله تعالى . (4)

سپس به كيفيتى كه در گذشته بيان شد نماز زيارت را به جاى آريد و از خدا آن‏چه را مى‏خواهيد در خواست كنيد كه ان شاءالله اجابت‏خواهد شد .
در حالى كه كتاب مزار مرحوم مشهدى از چنين نماز زيارتى در پايان دعاى ندبه، خبر نمى‏دهد . ولى خود مرحوم سيد در اقبال الاعمال، (5) چنين نمازى را بعد از دعاى ندبه نقل نمى‏كند كه اين مى‏تواند علامتى باشد بر اين‏كه مرحوم سيد، نماز زيارت را در مصباح به عنوان رجاء آورده است .
اما به هر حال، سندى كه نزد اهل فن، از استناد بيشترى برخوردار است، همان سند مرحوم محمد بن مشهدى است كه ما نيز به بررسى آن مى‏پردازيم . ولى قبل از پرداختن به بررسى سند دعا، لازم است در نگاهى كوتاه، به معرفى كتاب مزار محمد بن مشهدى بپردازيم .

آشنايى با كتاب مزار كبير

مزار محمد بن مشهدى، كتابى استكه در مورد زيارت‏هاى وارد شده براى پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله و خاندان نورانى آن حضرت نوشته شده است .
مرحوم مجلسى در بحارالانوار، از اين كتاب با عنوان «مزار كبير» ياد كرده است . (6) و بنابر آن‏چه علامه طهرانى در الذريعه بيان كرده است (7) و هم‏چنين از خاتمه‏ى مستدرك الوسايل ظاهر مى‏شود، اين كتاب، يكى از مدارك مرحوم نورى براى «مستدرك الوسايل‏» بوده است . (8) از عبارتى كه در مقدمه‏ى مزار كبير آمده است، چنين آشكار مى‏گردد كه مرحوم مشهدى فقط رواياتى را كه به سند قابل اعتماد و از راويان موثق به دست آورده، نقل‏كرده است . (9)
در پايان بايد افزود مرحوم سيد بن طاووس علاوه بر اعتماد به اين كتاب و نقل فراوان از آن، زبان به مدحش نيز گشوده است . (10)

آشنايى با محمد بن مشهدى

ازكلمات مرحوم آيت‏الله خويى در معجم الرجال به نقل از شيخ حر عاملى چنين ظاهر مى‏شود كه مراد از محمد بن مشهدى، محمد بن على بن جعفر است . (11) ولى مرحوم حاجى نورى در خاتمه‏ى مستدرك الوسايل در اين باره مى‏فرمايد: «مراد از محمد بن مشهدى، محمد بن جعفر بن على بن جعفر المشهدى است كه از وى با عنوان «حائرى‏» نيز ياد شده است . ايشان يكى از كسانى است كه از ابى الفضل شاذان بن جبرييل قمى روايت نقل مى‏كند . او هم‏چنين با دو واسطه از مرحوم محمد بن نعمان - شيخ مفيد - به نقل روايت مى‏پردازد» . (12)
ولى به هر حال مقصود از محمد بن مشهدى، هر كدام از اين دو كه باشد («محمد بن على بن جعفر - يا - محمد بن جعفر بن على بن جعفر المشهدى‏»)، شخص قابل اعتماد، مورد وثوق و جليل القدرى است كه توصيف و مدح وى در كتب رجال آمده است.

آشنايى بامحمد بن على بن ابى قرة

درباره‏ى آشنايى با «محمد بن على ابى قرة‏» بايد گفت كه ايشان از جمله راويان صاحب كتاب و مورد اعتماد است . رجال نجاشى درباره‏ى وى چنين مى‏گويد: «محمد بن على بن يعقوب، اسحاق بن ابى قرة، ابوالفرج القنائى الكاتب كان ثقة و سمع كثيرا و كتب كثيرا و كان يوردق لاصحابنا و معنا فى المجالس، له كتبمنها: كتاب عمل يوم الجمعه، كتاب عمل الشهور، كتاب معجم رجال ابى المفضل، كتاب التهجد; اخبرنى و اجازنى جميع كتبه‏» ; (13) (محمد بن على بن يعقوب اسحاق بن ابى قرة ابوالفرج القنائى، كه ملقب به «كاتب‏» است، شخص ثقه و مورد اعتمادى مى‏باشد كه شنيده‏ها و نوشته‏هاى زيادى از او به جاى مانده است.
وى شخصى بود كه كتاب‏ها را ورق به ورق براى اصحاب اماميه مى‏خواند و همواره در مجالس، با ما بود.
كتاب‏هاى او عبارتند از: عمل يوم الجمعه، عمل الشهور، معجم رجال ابى المفضل و التهجد .)
مرحوم نجاشى در پايان مى‏فرمايد: «محمد بن ابى قره براى من روايت نقل كرده و اجازه‏ى نقل كتاب‏هايش را به من داده است‏» . همان‏طور كه روشن است، از عبارت: «كان يوردق لاصحابنا و معنا فى المجالس‏» چنين استفاده مى‏شود كه مرحوم نجاشى در زمان «ابن ابى قرة‏» مى‏زيسته است .
و از عبارت ديگر كه مى‏فرمايد: «اخبر نى و اجازنى جميع كتبه‏» ، آشكار مى‏گردد كه مرحوم نجاشى، اجازه‏ى نقل كتاب‏هاى «ابن ابى قرة‏» را نيز داشته است .