Məhdi əleyhissəlamı gözləmək və Məhdilik iddiası edənlər

İslam tarixinə nəzər saldıqda, mə’lum olur ki , tarix boyu bir sıra məqam və mənfəət ardınca olan şəxslər Məhdilik iddiası edərək özlərini Məhdi adlandırmış , ya da bir dəstə avam insan kimlərisə Məhdi hesab etmişlər. Bu hərəkət göstərir ki , “Məhdi” məsələsi və qeybi bir nicat verənin zühuruna inam müsəlmanlar arasında qəti məsələlərdən biri olmuşdur. Məhdilik iddiası etmiş şəxslərin də adı , ya bə’zi xüsusiyyətləri o Həzrətlə uyğun gəldiyindən onlar bu məsələdən istifadə edib özlərini Məhdi adlandırmışlar. Əlbəttə, onlardan bə’ziləri heç də özləri belə bir iddia etməmiş , lakin bir dəstə avam insan ya nadanlıq üzündən , ya hakim dairələrin son dərəcə zülmü nəticəsində , ya Məhdi əleyhissəlamın zühurunda tələsmələrinə görə , ya da başqa səbəblər üzündən Həzrət Məhdi əleyhissəlamın nişanələrinin hamısına fikir vermədən səhvə yol verərək onları Məhdi hesab etmişdir. Məsələn, müsəlmanlardan bir dəstəsi Məhəmməd ibn Hənəfiyyəni Peyğəmbərlə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) eyniadlı və eynikünyəli olduğuna görə Məhdi hesab etmiş və belə fikirləşiblər ki , o ölməyib qeybə çəkilmiş , sonradan zühur edərək dünyanın hakimi olacaqdır.[1] İsmailiyyə firqəsinin bir dəstəsi bu əqidədə olmuşdur ki , İmam Sadiq əleyhissəlamın oğlu İsmayıl ölməmiş , onun ölümü məsləhət üzündən e ᾽ lan olmuş , o , elə və’d olunmuş Məhdidir və ölümündən qabaq qiyam edərək bütün dünyaya hakim olacaq. [2] Abdullah ibn Həsənin oğlu Nəfsi-Zəkiyyə ləqəbi ilə məşhur olmuş Məhəmməd, Abbasi xəlifəsi Mənsur Dəvaniqinin hakimiyyəti dövründə qiyam etmiş , adının Məhəmməd olmasına görə atası onun Məhdi olduğunu iddia etmiş və bu yolla oğlu üçün çoxlu tərəfdar toplamışdı. [3] Nəfsi-Zəkiyyənin qiyamı zamanı Mədinənin fəqih və abidlərindən olan Məhəmməd ibn Əclan onu himayə edirdi. Nəfsi-Zəkiyyə məğlub olaraq öldürüldükdən sonra Mədinə hakimi Cə’fər ibn Süleyman Məhəmməd ibn Əclanı çağırtdırıb ona deyir: “Nəyə görə o yalançını himayə edirdin?” Sonra da onun əlini kəsdirmişdir. Məclisdə hazır olan Mədinə ə’yan-əşrafı Cə’fər ibn Süleymandan Məhəmməd ibn Əclanın əfv olunmasını istəyərək deyir: “Ya Əmirəl-mö’minin! Məhəmməd ibn Əclan Mədinənin fəqih və abidlərindəndir , bu işdə səhvə yol vermiş və Nəfsi-Zəkiyyəni rəvayətlərdə gəlmiş Məhdi ilə oxşadıb qarışıq salmışdır. [4]

Bu hadisədən eynilə Mədinənin böyük hədisçi və alimlərindən olmuş Abdullah ibn Cə’fərin də başına gəlmiş və o da Mədinə hakiminin cavabında demişdi: “Mənim Məhəmməd ibn Abdullah (Nəfsi-Zəkiyyə) ilə həmkarlıq etməyimin səbəbi onun rəvayətlərdə və’d olunmuş Məhdi olduğuna inamım olmuşdur. O ölənə qədər bu məsələ barədə heç bir şübhə etmirdim , lakin o öldükdən sonra bildim ki , o , Məhdi deyil. Bundan sonra heç kimin hiyləsinə aldanmaram. [5]

Əsl adı Abdullah və oğlunun adı Məhəmməd olan xəlifə Mənsur isə öz oğluna Məhdi ləqəbi qoyub iddia edirdi ki , və’d olunmuş Məhdi Nəfsi-Zəkiyyə deyil , məhz mənim oğlumdur. [6]

Tarixə nəzər saldıqda bə’zi firqələrin keçmiş İmamlardan bə’zilərinin Məhdi olması haqda əqidəsini də müşahidə edirik. Məsələn, Navusiyyə firqəsi İmam Sadiq əleyhissəlamı Məhdi , sağ və qeybə çəkilmiş İmam kimi tanıyırdı. [7] Vaqifiyyə məzhəbi isə eynilə bu əqidəni İmam Museyi-Kazim əleyhissəlama aid edirdi. [8] Onlar belə güman edirdilər ki , İmam Kazim (əleyhissəlam) dünyanın Şərq və Qərbini tutmayınca , dünya zülmlə dolduğu kimi ədaləti bərpa etməyincə ölməyəcək. Onların fikrincə və’d edilmş Məhdi elə İmam Kazim (əleyhissəlam) olmuşdur. [9] Nəhayət, bə’ziləri də İmam Həsən Əskəri əleyhissəlamın vəfatından sonra onun ölməsini inkar edərək demişlər ki , o , diridir və qeybə çəkilmişdir. Məhdi onun özüdür. [10]

Bunlar Həzrət Məhdi əleyhissəlama inamın həm Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) dövründə , həm də ondan sonra olmasını təsdiqləyən nümunələrdir. Bu hadisələr göstərir ki , İslam ümməti daima qiyam edərək zülmə qarşı mübarizə edəcək və dünyada ədalət bayrağı dalğalandıracaq bir şəxsin intizarında olmuşdur. Təbii məsələdir ki , tarix boyu bə’zi şəxslərin məhdilik mövzusundan istifadə edərək özlərini Məhdi adlandırması bu məsələnin əsl mahiyyətini inkar edə bilməz. Çünki əsrlər boyu bir çox həqiqətlərdən kimlərsə mənfi istifadə etmişdir. Dünyada Allahlıq , peyğəmbərlik , yaxud başqa mə’nəvi məqamlar iddiasında olanlar da az olmamışdır. Yalançı dinlərin də sayı az deyil. Ancaq bunlar heç vaxt Allahı , yaxud peyğəmbərliyi inkar etmək üçün kiməsə sübut ola bilməz. Hal-hazırda bə’ziləri elm , texnika və sənayedən bəşəriyyətə zidd olan işlər məqsədilə istifadə edirlər , ancaq bu , heç də bizə elm , texnika və sənayenin əsl mahiyyətini inkar etməyə əsas vermir.


[1] Firəqüş-şiə,səh.27.

[2] Firəqüş-şiə , səh. 67–68.

[3] Əl-Fəxri , səh. 165–166.

[4] Məqatilüt-talibin , səh.193.

[5] Məqatilüt-talibin , səh.195.

[6] Məqatilüt-talibin , səh.162.

[7] Əl-Miləlüvən-nihəl , c.1. səh.148.

[8] Əl-Miləlüvən-nihəl , c.1. səh.150.

[9] Firəqüş-şiə , səh.80 , 83.

[10] Firəqüş-şiə , səh.96.